History of Molecular Cancer Research in Gliwice
A brief perspective on nearly eight decades of scientific excellence
Historia Molekularnych Badań nad Rakiem w Gliwicach
Krótka perspektywa na blisko osiem dekad doskonałości naukowej
The Research Division of the Institute of Oncology in Gliwice was, for nearly eighty years — from the establishment of the Department of Cancer Biopathology in 1948 at what was then the State Anti-Cancer Institute in Gliwice — one of the leading centres in Poland for fundamental and translational cancer research. Throughout this period, successive generations of scientists contributed to deepening knowledge of the carcinogenic process, continuously adapting their research directions to new challenges emerging in biomedical sciences.
Dział Badawczy Instytutu Onkologii w Gliwicach był przez blisko osiemdziesiąt lat, tj. od utworzenia w roku 1948 Zakładu Biopatologii Raka w ówczesnym Państwowym Instytucie Przeciwrakowym w Gliwicach, jednym z wiodących w Polsce centrów naukowych zajmujących się podstawowymi i translacyjnymi badaniami nad nowotworami. Przez cały ten czas kolejne pokolenia naukowców przyczyniały się do pogłębiania wiedzy o procesie nowotworzenia, nieustannie dostosowując kierunki badań do nowych wyzwań pojawiających się w naukach biomedycznych.
1948 – 2010
The scientific foundations of cancer research in Gliwice were laid by pioneers of the field, among them Zygmunt Zakrzewski, Kazimierz Dux, and above all Mieczysław Chorąży, whose scientific leadership decisively shaped the Division's activities for more than three decades. Initially, research focused on tumour metabolism, nucleic acids, and the ultrastructure of cancer cells. In the 1970s and 1980s, researchers in Gliwice addressed questions concerning oncogenes, regulation of gene expression, heat shock proteins and environmental carcinogenesis — topics that remain fundamental to understanding cancer to this day. In subsequent years, the scope of research expanded to include genetic predisposition to cancer, DNA damage and repair, tumour genomics and proteomics, mechanisms of cell death, and novel therapeutic strategies.
The development of molecular cancer research in Gliwice was inseparable from intensive international collaboration. Research fellowships at leading centres in Europe and North America enabled the introduction of innovative research methods and the establishment of lasting scientific networks, allowing the work conducted in Gliwice to gain significant international recognition.
The scientific output of the Research Division is reflected not only in its publications and grants obtained, but also in its educational and organisational activities. Between 1948 and 2010, staff published over 1,000 scientific papers, more than 70 researchers were awarded doctoral degrees, and the Division organised numerous international scientific conferences — including the Gliwice Scientific Meetings series. In 2004 the Minister of Science conferred on it the status of Centre of Excellence.
Naukowe podstawy badań nad nowotworami w Gliwicach stworzyli pionierzy tej dziedziny, wśród których znaleźli się Zygmunt Zakrzewski, Kazimierz Dux oraz przede wszystkim Mieczysław Chorąży, którego przywództwo naukowe przez ponad trzy dekady w decydujący sposób kształtowało działalność Działu. Początkowo badania koncentrowały się na metabolizmie nowotworów, kwasach nukleinowych i ultrastrukturze komórek nowotworowych. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych badacze z Gliwic podejmowali zagadnienia dotyczące onkogenów, regulacji ekspresji genów, białek szoku cieplnego oraz kancerogenezy środowiskowej — tematów, które do dziś pozostają kluczowe dla zrozumienia choroby nowotworowej. W kolejnych latach zakres badań rozszerzono o genetyczne predyspozycje do nowotworów, uszkodzenia i naprawę DNA, genomikę i proteomikę nowotworów, mechanizmy śmierci komórkowej oraz nowe strategie terapeutyczne.
Rozwój molekularnych badań nad nowotworami w Gliwicach był nierozerwalnie związany z intensywną współpracą międzynarodową. Staże naukowe realizowane w czołowych ośrodkach badawczych Europy i Ameryki Północnej umożliwiły wdrażanie nowatorskich metod badawczych oraz stworzenie trwałych sieci współpracy naukowej. Dzięki temu badania prowadzone w Gliwicach zyskały znaczącą rozpoznawalność na arenie międzynarodowej.
Dorobek naukowy Działu Badawczego znajduje odzwierciedlenie nie tylko w publikacjach i pozyskanych grantach, lecz także w działalności dydaktycznej i organizacyjnej. W latach 1948–2010 pracownicy Działu opublikowali ponad 1000 prac naukowych. Ponad 70 osób uzyskało stopień doktora, a Dział był organizatorem licznych międzynarodowych konferencji naukowych (m.in. cyklu Gliwickie Spotkania Naukowe). W uznaniu jego osiągnięć naukowych w 2004 roku Minister Nauki nadał mu status Centrum Doskonałości.
2010 – 2025
In 2010, the Centre for Translational Research and Molecular Biology of Cancer was established through the merger of the Department of Molecular Biology, the Department of Tumour Biology, and the Department of Experimental and Clinical Radiobiology, with the aim of strengthening the links between basic and translational research.
Over the following fifteen years, the Centre's staff obtained 76 externally funded grants, published over 420 scientific papers, and made substantial contributions to the development of molecular diagnostics. The Centre also played an important role in educating successive generations of researchers, contributing to 34 researchers being awarded doctoral degrees.
W 2010 roku, z połączenia Zakładu Biologii Molekularnej, Zakładu Biologii Nowotworów oraz Zakładu Radiobiologii Doświadczalnej i Klinicznej, powstało Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów, którego celem było wzmocnienie powiązań pomiędzy badaniami podstawowymi a translacyjnymi.
W ciągu kolejnych piętnastu lat pracownicy Centrum uzyskali 76 grantów finansowanych ze źródeł zewnętrznych, opublikowali ponad 420 prac naukowych oraz wnieśli istotny wkład w rozwój diagnostyki molekularnej. Centrum odegrało również ważną rolę w kształceniu kolejnych pokoleń badaczy, przyczyniając się do uzyskania stopnia doktora przez 34 badaczy.
The dissolution of the Centre for Translational Research and Molecular Biology of Cancer in 2026 brought to an end the Research Division as an organisational structure, but could not be the end of its scientific legacy. The history of molecular cancer research in Gliwice remains a testament to nearly eighty years of scientific excellence, intellectual continuity, and the commitment of several generations of researchers whose work contributed substantially to deepening our understanding of cancer biology and its application in clinical practice.
Likwidacja Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów w 2026 roku zakończyła istnienie Działu Badawczego jako struktury organizacyjnej, nie mogła jednak być kresem jego naukowego dziedzictwa. Historia molekularnych badań nad nowotworami w Gliwicach pozostaje świadectwem blisko osiemdziesięciu lat doskonałości naukowej, ciągłości intelektualnej oraz zaangażowania kilku pokoleń badaczy, których praca w istotny sposób przyczyniła się do pogłębienia wiedzy o biologii nowotworów i jej wykorzystania w praktyce klinicznej.